يادداشت‌هاي من 2

وبلاگ تخصصي فلسفه، كلام، ادبيات عربي، فقه، اصول فقه، علوم قرآني و تفسير. هدف اين وبلاگ فتح باب گفت و گو پيرامون مسائل علوم يادشده است. يادداشت‌هاي اين وبلاگ منحصرا شخصي است و در صورت نقل از منبع ديگر نام آن ياد خواهد شد.

ی 8 - فقه - الجوهرة فی نظم التبصرة
ساعت ۱۱:٤٦ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٧/٢/۱٢  

یکی از رویکردهای دانشمندان گذشته پیرامون علوم رایج، به نظم درآوردن این علوم در قالب منظومه‌های روان و قابل حفظ بوده است و معمولا برای انجام این کار از بحر رجز و بر اساس سه مستفعلن استفاده می‌کرده‌اند.

کتاب الذریعه آقا بزرگ تهرانی صدها منظومه را از سلف صالح نام برده که برخی از آنها موجود و در دسترس است و احیانا به چاپ رسیده و برخی هم از بین رفته.

یکی از منظومه‌هایی که خوشبختانه به تمام و کمال باقی مانده و در موضوع خود، جامع نیز می‌باشد منظومه الجوهرة فی نظم التبصرة است که ابن داود حلّی رحمه الله سروده. این سروده، محتوای تبصرة المتعلمین علامه حلی رحمه الله را که یک دوره فقه کامل از طهارت تا دیات است در بر دارد و از ویژگی‌های بارز آن، روان و سلیس و قابل فهم‌بودن آن است.

در اینجا در صدد معرفی کامل این اثر نیستم و لذا به همین چند خط بسنده می‌کنم و برای آشنایی شما خواننده عزیز قسمتی از این کتاب را تقدیم می‌کنم.

 لازم به ذکر است متن الجوهرة با تبصره علامه در یک جلد با تحقیق آقای حسین درگاهی و ناشر مؤسسة الطبع و النشر التابعة لوزارةالثقافة و الإرشاد به چاپ رسیده که من نسخه‌ای از آن را دارم.

خوشبختانه متن کامل این اثر با مشخصات فوق توسط مؤسسه کامپیوتری نور در نرم افزار جامع فقه اهل بیت گنجانیده شده است.

جا دارد ما از دو جهت به این گونه آثار توجه کنیم: یکی روشی که دانشمندان گذاشته در تنظیم علوم داشته‌اند و هدفشان تسهیل و بارورتر نمودن امر آموزش بوده و دیگری استفاده از این آثار در دوره‌های آموزشی فقه و مشابه آن.

 

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم‏
          الحمد للّه الذی تقادما             سلطانه و شأنه تعاظما
             و واضح «1» البرهان و المسدی على             عباده النّعماء حیث أرسلا
             لهم نبیّین و ذی الطّول بما             کلّفهم حیث أنیلوا المغنما
             یوم الجزاء و السّلام السّرمدی             على النّبیّ المصطفى محمّد
             سیّد رسله لهذا العالم             و العترة الطّاهرة الأعاظم‏
             و بعد فالتّبصرة المعظّمة             تبصرة لمن بغى تعلّمه‏
             لحکم دین ربّه و المبتدی             له تکون نعم «2» خیر مرشد
             وضعتها مفید کلّ طالب             و مستمّدا عون ذی المواهب‏
             و إنّه أکرم من یسدی النّعم             و الابتداء بالأهمّ فالأهم‏
             و قد شرعت فی امتثال             حبّا له و رغبة فی. «3»
             لأنّنی رقّ أبیه الطّاهر             سمیّ ذی العلوم «4» و المفاخر
             أفضل أهل البیت فی التّحقیق             ذی البحث و النّظر و التّدقیق‏
                        الجوهرة فی نظم التبصرة، ص: 14
         فلیسبل السّتر على عوارها             فالجرد «1» قد تعثر فی مضمارها
             و لیبد لی و کلّ من بها انتفع             بکلّ وقت رحمات لی تسع‏
             و ربّما یظهر بالطّلاب             معجّلا و آجل «2» الثّواب‏
                        الجوهرة فی نظم التبصرة، ص: 15
کتاب الطّهارة
 [القول فی الطّهارة المائیّة]
         القول فی الطّهارة الشّرعیّة             أوّلها مسائل المائیّة
             الماء ضربان فضرب مطلق             و هو الذی فی سلبه لا یصدق‏
             و یصدق الإطلاق فی الأخبار             یقسم أقساما فمنه جاری‏
             لا یقبل التّنجیس بالملاقی             إلّا بتغییر للاتّفاق‏
             و إن تغیّر نجس المغیّر             و سلم السابق «1» و المؤخّر
             کذاک حمّام و غیث جاری             ما اتصلا بالسّحب و المجاری‏
             ثانیه کالإناء و الحیاض «2»             إن کان کرّا فهو مثل الماضی‏
             و الکرّ منه مائتان ألف             رطل عراقیّ و فیه خلف‏
             أو طوله و العرض و العمق شرط             ثلاثة و نصف أشبار وسط
             و إن یغیّره بعید طهر «3»             بأنّه یلقى علیه کرّ «4»
             متّصلا حتّى یزول الطّاری             عنه و دون الکرّ فی المقدار
             تنجسه الأخباث باللّقاء             من دون «5» تغییر و لا استیفاء «6»
                        الجوهرة فی نظم التبصرة، ص: 16
         و إن ترد تطهیره فکرّ             یلقى علیه باتّصال طهر
             ثالثة الآبار لا یؤثّر             فیها «1» إذا لاقت و ما یغیّر «2»
             و قیل بل ینجس باللّقاء             و أوجبوا نزح جمیع الماء
             للمسکر الفقاع و الإمناء             و هکذا ثلاثة الدّماء «3»
             و لبعیر مات و الممتنعة             لها تراوح بنهار «4» أربعة
             و الکرّ للحمار أو کالبقرة             سبعین للإنسان ثمّ العذرة
             خمسین إن ذابت دم إن کثرا «5»             أو لم تذب «6» عشرا کذا ان نزرا
             سوى الثّلاثة و أربعینا             للهرّ شاة ثعلب أجزینا «7»
             فالکلب مثل ذاک فی بول الرّجل             سبعا لطیر و الصّبیّ أن یبل‏
             و فأرة تفسّخت و انتفخت             کذا کلاب ولجت و خرجت‏

 


کلمات کلیدی: منظومه الجوهرة ،فقه
 
ی 7 - ادبیات -- ادبیات عرب یا ادبیات عربی
ساعت ۱۱:۱٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٢/٤  

متأسفانه بر اثر بی‌دقتی‌ها گاهی غلط‌های بزرگی رخ می‌دهد و شایع می‌شود و عجب این که تذکر هم داده نمی‌شود.

یکی از غلط‌های شایع در دوره‌های آموزشی ادبیات، تعبیر «ادبیات عرب» است که با عنوان «رشته ادبیات عرب» و مانند آن، یاد می‌شود. در این تعبیر کلمه ادبیات به عرب اضافه شده و معنایش این می‌شود که این ادبیات، اختصاص به عرب دارد یا در عرب، وجود دارد. مسلما ارائه چنین معنایی با اراده‌ای که از آن تعبیر می‌‌شود ناسازگار است.

تعبیر صحیح، «ادبیات عربی» است یعنی ادبیاتی که مربوط به زبان عربی است. در فارسی نیز تعبیر «ادبیات فارسی» است. در این تعبیر کلمه عربی منسوب خواهد بود که وصف برای ادبیات قرار گرفته است.

 


کلمات کلیدی: ادبیات عربی
 
ی 6 - ادبیات -- فهرست موضوعی الفبایی النحو الوافی جلد 2
ساعت ۱۱:٠٥ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٢/٤  

یکی از منابع غنی در حوزه ادبیات عربی، کتاب «النحو الوافی» نوشته محقق عباس حسن است که جدّا نگارش آن از جهات گوناگون قابل تحسین است.
این کتاب در چهار جلد چاپ شده و تنظیم مباحث آن بر اساس الفیّه ابن مالک است گرچه مؤلّف، ابیات الفیّه را در متن کتاب نیاورده بلکه در پایان هر مبحث ابیات مربوط را در حاشیه توضیح می‌دهد.
در سالهایی که بنده تدریس ادبیات عربی داشتم از این کتاب به وفور استفاده و بهره می‌بردم و چون آن را نسبتا جامع و مفید و بویژه دارای ارجاعاتی سودمند و مؤلف آن را صاحب مبنا دیدم تصمیم گرفتم موضوعات آن را استخراج و تنظیم الفبایی کنم تا مراجعه به این کتاب و استفاده از مطالب آن آسانتر گردد. از این رو تک تک مجلدات را بررسی و عنوان‌برداری کردم که تاکنون متأسفانه کار به اتمام نرسیده اما فعلا عناوین جلد دوم را به شما خواننده و محقق گرامی تقدیم می‌کنم. امیدوارم سودمند افتد و امید دارم تتمه کار را تتمیم نمایم و یکجا در همینجا مندرج کنم. ان شاء الله

ضمنا
1- چاپ مورد استفاده من چاپ دار المعارف بمصر است که با چاپ جدید این کتاب متفاوت می‌باشد.
2- این علامت (~) نشانه تکرار مدخل است.

=================================

اَبداً و الابد – فرق بین ~ 2 / 253
ابهام - اسماء متوغل در ~ 2 / 280
اَتْباع لغوی – برخی موارد ~ 2 / 367
اِتَّخَذَ 2 / 8
اجتماع شرط و قسم 2 / 465
احکام ر.ک. حکم
احکام افعال قلوب 2 / 23 و 25
احکام تمییز مفرد 2 / 391
احکام فاعل 2 / 66
احکام مفعول به 2 / 144
احکام مفعول فیه 2 / 231
احکام مفعول له 2 / 225
احکام مفعول معه 2 / 286
اختصار یک اصل بلاغی است 2 / 53
ادات استثنا – حذف ~ 2 / 336
ادات استثنا – معنای 2 / 292
ادات استثنائیه – مای مصدریه با ~ 2 / 339 و 330
ادات استفهام – آیا ~ به فعل اختصاص دارد 2 / 127
ادات شرط – اعراب اسم واقع بعد از ~ 2 / 140
ادات قسم – تکرار ~ 2 / 464
ادات قسم – حذف ~ 2 / 464
ادوات تعلیق 2 / 29
ادوات شرط - گاهی برخی ظروف به منزله ~ قرار مىگیرند 2 / 257
اذ ظرفیه 2 / 258
اذا – فرق بین ~ و اِن 2 / 262
اذای ظرفیه 2 / 260
اذای فجائیه 2 / 263
اَرَی ، اَعْلَمَ و نظایر آن دو 2 / 55 و 58
اُرَی 2/ 16
اُریتُ 2 / 16
اسباب تعدیه فعل لازم 2 / 152
اسباب جر اسم 2 / 401
استثنا – بعضی صورتهای اعرابی دقیق از ~ 2 / 309
استثنا ر.ک. تعریف ~ 2 / 292 و 293
استثنا ر.ک. مستثنی
استثنا به اسماء 2 / 318
استثنا به الای مکرر 2 / 313
استثنا به غیر و اخوات آن 2 / 318
استثنا توسط افعال 2 / 328
استثنای اصطلاحی و غیر اصطلاحی 2 / 292
استثنای تام و مفرغ 2 / 293 و 294
استثنای متصل و منقطع – تعریف ~ 2 / 295
استثنای مفرغ - ~ در بعضی مواضع صحیح نیست 2 / 300 - نوعی ~ 2 / 302
استثنای موجَب و غیر موجب 2 / 293
استغراق معنی – اقسام زمان از جهت ~ 2 / 252
استفهام – معلِّق بودن ~ 2 / 31 و 35
استفهام ر.ک. انکار
استفهام انکاری ( = ابطالی ) 2 / 293


کلمات کلیدی: ادبیات عربی ،ادبیات